Cuộc sống bình dị của chủ nhân Nobel Hóa học 2026

Sáng 8/10, giáo sư danh dự Đại học Khoa học Tokyo Kenso Soai đẩy chiếc xe đạp cũ có gắn gương chiếu hậu ra cửa hàng tiện lợi mua sắm.

Khi người đi đường nhận ra và chúc mừng chủ nhân giải Nobel Hóa học 2026, ông chỉ gật đầu chào. Được phỏng vấn về giải thưởng, vị giáo sư 76 tuổi đáp: “Chuyện đó không có gì đặc biệt nên chắc cũng không có gì thú vị để kể”.

Kenso Soai nhớ lại buổi chiểu hôm trước, khi nhận cuộc gọi báo tin từ Thụy Điển ông đang ở siêu thị gần nhà. Giáo sư dừng lại giây lát rồi tiếp tục đạp xe về. Tối đó, điện thoại liên tục đổ chuông. Thủ tướng Takaichi gọi điện chúc mừng, trong khi hàng xóm, học trò và hàng loạt phóng viên vây kín trước cửa.

Sinh năm 1950 tại Hiroshima, Kenso Soai sớm bộc lộ tính cách thích tìm tòi. Theo bạn học trung học Hiroaki Osaki, ngày trẻ ông dành nhiều thời gian cho bóng rổ, không dồn sức luyện thi đại học nhưng luôn tập trung giải quyết những bài toán khó chưa ai làm được. Ông nhận bằng tiến sĩ Đại học Tokyo năm 1979, làm việc tại Mỹ trước khi gia nhập Đại học Khoa học Tokyo năm 1981.

Cùng với nhà hóa học Henri B. Kagan, Giáo sư Soai được trao Nobel Hóa học 2026 nhờ công trình giải đáp bí ẩn hơn một thế kỷ: Vì sao các phân tử sự sống chủ yếu tồn tại ở một trong hai dạng phản chiếu trái – phải. Hai dạng phân tử có cùng thành phần nhưng cách sắp xếp đối xứng khác nhau có thể tạo ra các tác động khác biệt.

Năm 1995, ông công bố phản ứng tự xúc tác bất đối xứng (sau này mang tên phản ứng Soai). Đến năm 2003, ông chứng minh phản ứng có thể tạo sản phẩm với độ tinh khiết lên tới 99,99%. Khám phá này mở ra phương pháp quan trọng trong việc tổng hợp các hợp chất, đặc biệt giúp ngành công nghiệp dược phẩm loại bỏ đồng phân gây tác dụng phụ để bào chế thuốc an toàn hơn.

Dù nghiên cứu mang ý nghĩa lớn về nguồn gốc sự sống, tác giả không cho rằng mình đã tìm ra lời giải cuối cùng. Ông ví công việc nghiên cứu giống như “đội đèn lên đầu rồi lần theo một con đường trong bóng tối”. Nhà khoa học tiến lên bằng quan sát và thử nghiệm mà không biết trước điều gì chờ đợi.

“Dù không thể khẳng định ‘đây chính là nguồn gốc’, những kết quả đạt được vẫn quan trọng. Được tham gia vào công việc này là một trong những ý nghĩa cuộc sống đối với tôi”, ông nói.

Đằng sau các công trình lịch sử, Kenso Soai được đồng nghiệp đánh giá là người tỉ mỉ. Sự cẩn trọng này thể hiện trong cả công việc lẫn đời sống. Ông luôn phân tích kỹ các khác biệt nhỏ trong kết quả thực nghiệm để điều chỉnh hướng nghiên cứu.

Giáo sư Tsunemi Kawasaki, người đồng hành cùng ông hơn 20 năm, cho biết khi mời khách đến trường, Giáo sư Soai luôn tính toán trước các lối đi có thang máy để khách không phải xách hành lý nặng leo cầu thang.

Sự chu đáo ấy cũng được thể hiện trong đêm ông nhận tin đoạt giải Nobel. Thấy truyền thông túc trực chờ đợi trước nhà, ông ra nhắc mọi người có thể sang công viên thành phố Shiki gần đó để nghỉ ngơi hoặc sử dụng nhà vệ sinh. Trải qua một ngày tiếp khách đến nửa đêm và trả lời phỏng vấn vào sáng hôm sau, ông nói với các nhóm báo chí: “Mọi người vất vả rồi”.

Bảo Nhiên (Theo NHK, NewsTV, Abema Times)