Đề nghị bảo vệ người mua nhà tại dự án vi phạm

Từ những dự án liên quan Mường Thanh, đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị bổ sung cơ chế bảo vệ người mua nhà, không để họ gánh chi phí khắc phục vi phạm của chủ đầu tư.

Chiều 28/10, thảo luận về dự án Luật Nhà ở sửa đổi, đại biểu Trịnh Xuân An, chuyên trách Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, dẫn thực trạng tại các dự án liên quan Tập đoàn Mường Thanh ở Hà Nội. Chủ đầu tư vi phạm về đất đai, quy hoạch, xây dựng, nhưng nhiều người đã bỏ tiền mua nhà phải chờ đợi kéo dài để hoàn thiện pháp lý căn hộ, thậm chí đối diện nguy cơ di dời.

Theo ông An, Điều 27 dự thảo luật đã quy định trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc làm thủ tục cấp giấy chứng nhận và bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên, quy định này chưa giải quyết được trường hợp dự án không thể hoàn thiện pháp lý, chủ đầu tư không chấp hành quyết định xử lý vi phạm hoặc mất khả năng thanh toán.

Đại biểu đề nghị bổ sung một điều riêng về bảo vệ quyền lợi người mua nhà tại các dự án có vi phạm, áp dụng thống nhất với mọi loại dự án nhà ở, trong đó có nhà ở thương mại. Quy định mới có thể đặt ngay sau Điều 127 về giải quyết tranh chấp và xử lý vi phạm pháp luật về nhà ở.

Luật cần phân định rõ trách nhiệm giữa các bên, bảo vệ người mua không biết và không buộc phải biết về sai phạm của dự án. Người dân không thể bị buộc gánh nghĩa vụ tài chính hoặc chi phí khắc phục thuộc trách nhiệm của chủ đầu tư. “Không thể yêu cầu người dân tự kiểm tra những hồ sơ mà chỉ cơ quan quản lý mới có điều kiện tiếp cận”, ông An nói.

Đại biểu đề nghị phân loại theo tình trạng công trình để có phương án xử lý. Những công trình có thể khắc phục, được phép tồn tại phải có thời hạn hoàn thiện pháp lý và giải quyết việc cấp giấy chứng nhận cho người mua. Với công trình buộc phá dỡ, cần có phương án bố trí chỗ ở tạm thời, hoàn trả tiền, đổi nhà hoặc bồi thường phù hợp. Trường hợp công trình nguy hiểm, phải di dời ngay thì việc bảo đảm chỗ ở và quyền lợi của cư dân phải được thực hiện đồng thời.

Đặc biệt, ông cho rằng nghĩa vụ bồi thường phải gắn với nguồn tiền bảo đảm thực hiện, cơ chế bảo toàn tài sản và phương án xử lý khi chủ đầu tư mất khả năng thanh toán. Luật cũng cần xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn giải quyết, tránh tình trạng người mua có quyền yêu cầu bồi thường nhưng không thể nhận được tiền.

“Người dân cần một phương án có thể thực hiện, không chỉ một quyền yêu cầu bồi thường trên giấy”, đại biểu nhấn mạnh.

Sáng cùng ngày, HĐND Hà Nội thông qua nghị quyết về cơ chế đặc thù xử lý vi phạm đất đai, trật tự xây dựng tại 12 dự án liên quan Tập đoàn Mường Thanh. Theo kết quả rà soát, số căn hộ tại các dự án này tăng từ 6.759 căn được phê duyệt lên 24.943 căn thực tế, vượt 18.184 căn.

Nghị quyết xác định nguyên tắc người mua nhà không có lỗi không phải chịu chi phí, thiệt hại phát sinh từ việc khắc phục vi phạm của chủ đầu tư. Các công trình sẽ được rà soát, phân thành hai nhóm: được tồn tại có điều kiện hoặc buộc phải phá dỡ.

Với công trình được giữ lại, chủ đầu tư phải khắc phục sai phạm, hoàn thành các nghĩa vụ tài chính để thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận. Trường hợp buộc phá dỡ, người mua được bồi thường, ưu tiên thỏa thuận mua nhà tại dự án khác của chủ đầu tư; người đủ điều kiện mua nhà ở xã hội được ưu tiên không qua bốc thăm. Thành phố sẽ tiếp tục rà soát để quyết định phương án cụ thể đối với từng công trình.

Bên cạnh bảo vệ người mua nhà, đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị Chính phủ nghiên cứu hợp nhất Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản. Theo ông, hai luật đang cùng điều chỉnh nhiều công đoạn của một dự án, từ xác định chủ đầu tư, huy động vốn đến giao dịch, bàn giao và quản lý sử dụng nhà ở, dễ dẫn đến trùng lặp hoặc thiếu thống nhất.

Ông đề nghị nếu chưa thể hợp nhất ngay tại kỳ họp này, Chính phủ cần xây dựng lộ trình cụ thể; trước mắt rà soát, xử lý những nội dung chồng chéo giữa hai dự thảo trước khi trình Quốc hội thông qua.

Đề nghị hỗ trợ người phải rời chung cư xuống cấp

Cùng quan tâm đến quyền lợi của người mua nhà, bà Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng, đề nghị bổ sung chính sách hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn khi chung cư xuống cấp phải phá dỡ, xây dựng lại.

Theo bà, nhiều chung cư xây dựng sau năm 1994, trong đó có nhà tái định cư, nhà ở cho người thu nhập thấp, đến nay đã xuống cấp nghiêm trọng. Không ít chủ sở hữu là người cao tuổi, nghỉ hưu hoặc thu nhập thấp, không còn khả năng đóng góp kinh phí xây dựng lại căn hộ.

Khoản 5 Điều 113 dự thảo luật cho phép chủ sở hữu đóng góp kinh phí xây dựng lại chung cư hoặc chuyển giao quyền và nghĩa vụ sử dụng đất. Nếu không lựa chọn các phương án này, họ được bồi thường giá trị phần quyền sử dụng đất theo quy định.

Bà Nga cho rằng quy định trên mới giải quyết quyền tài sản, chưa bảo đảm người dân có chỗ ở sau khi di dời. Trên thực tế, tiền bồi thường phần quyền sử dụng đất có thể không đủ để mua hoặc thuê nơi ở mới, trong khi nhiều người không còn khả năng lao động hay nguồn thu nhập để đóng góp thêm.

“Một người dân phải rời khỏi căn hộ thuộc sở hữu hợp pháp của mình vì công trình không còn bảo đảm an toàn, đã được bồi thường đúng quy định, nhưng số tiền nhận được không đủ để tạo lập chỗ ở mới, thì chính sách nhà ở sẽ giải quyết trường hợp đó như thế nào?”, bà đặt vấn đề.

Theo đại biểu, cải tạo chung cư cũ không chỉ là bài toán bồi thường tài sản mà còn liên quan đến an sinh xã hội. Bà đề nghị bổ sung cơ chế hỗ trợ người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn tiếp cận chỗ ở ổn định sau khi chung cư bị phá dỡ, tránh tình trạng được bồi thường nhưng vẫn không đủ khả năng tạo lập nơi ở mới.

Dự án Luật Nhà ở sửa đổi dự kiến được Quốc hội xem xét thông qua ngày 21/11.

Sơn Hà – Anh Tú