Gần 20 triệu người Việt thừa cân, béo phì

Gần 20 triệu người Việt bị thừa cân, béo phì, chiếm khoảng 19,5% dân số và dự báo tăng với tốc độ 4% một năm.

GS.TS .BS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, chia sẻ số liệu này tại Đại hội Tim mạch Toàn quốc lần thứ 20 hôm 4/10. Số liệu được đưa vào bản Đồng thuận của Hội Tim mạch học Việt Nam năm 2026 về Béo phì và Bệnh tim mạch làm tài liệu chuyên môn cập nhật bằng chứng về mối liên hệ giữa béo phì và sức khỏe tim mạch, đồng thời khuyến nghị về dự phòng, phát hiện và điều trị.

Con số 20 triệu người thừa cân, béo phì được GS Hùng đưa ra dựa vào kết quả điều tra STEPS về nguy cơ bệnh không lây nhiễm ở Việt Nam do Bộ Y tế và Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tiến hành năm 2021 trên cả nước. Đây là điều tra quy mô lớn gần nhất liên quan tình trạng thừa cân, béo phì ở Việt Nam.

Theo điều tra, năm 2021 khoảng 19,5% dân số Việt thừa cân, béo phì. GS Hùng cho hay với tổng dân số 100 triệu vào năm này, số người thừa cân, béo phì gần 20 triệu. Giai đoạn 2000-2016, tỷ lệ này tăng trung bình 3,8% mỗi năm và dự báo tiếp tục tăng khoảng 4% mỗi năm trong giai đoạn 2020-2035.

Đáng chú ý, béo phì đang tăng nhanh ở trẻ em và thanh thiếu niên. Tỷ lệ thừa cân ở nhóm 5-19 tuổi là gần 21% và béo phì hơn 11%, tương đương khoảng 4,8 triệu trẻ em và thanh thiếu niên đang thừa cân hoặc béo phì.

“Tỷ lệ thừa cân, béo phì đang tăng với tốc độ đáng lo ngại”, GS Hùng nói.

Không chỉ tại Việt Nam, béo phì đang trở thành một trong những thách thức sức khỏe cộng đồng lớn toàn cầu ở thế kỷ 21. Dữ liệu của Liên đoàn Béo phì Thế giới năm 2025 cho thấy tỷ lệ người trưởng thành thừa cân hoặc béo phì trên toàn cầu tăng từ khoảng 36% năm 2010 lên gần 48% năm 2022. Nếu xu hướng tiếp diễn, đến năm 2030, khoảng 3 tỷ người trưởng thành, tương đương một nửa dân số trưởng thành thế giới, sống chung với tình trạng thừa cân hoặc béo phì.

Việt Nam đang trải qua quá trình chuyển đổi dịch tễ dinh dưỡng nhanh chóng, từ đó làm gia tăng nguy cơ các bệnh không lây nhiễm, đặc biệt là bệnh tim mạch, theo GS Hùng.

Lối sống ít vận động và chế độ ăn thiếu lành mạnh là những yếu tố quan trọng thúc đẩy tình trạng này. Cũng theo điều tra STEPS, gần hai phần ba người được hỏi ý kiến cho biết đã ngồi hơn 6 giờ mỗi ngày; hơn một phần ba thường xuyên sử dụng thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều đường, muối, chất béo bão hòa và năng lượng.

Theo các chuyên gia, béo phì không còn được xem đơn thuần là vấn đề ngoại hình hay hệ quả của thiếu ý chí, mà là bệnh mạn tính, đa yếu tố, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan và có xu hướng tái phát. Mô mỡ dư thừa hoạt động như một cơ quan nội tiết – miễn dịch, tác động đến chuyển hóa, huyết áp, tình trạng viêm, chức năng mạch máu cũng như cấu trúc và hoạt động của tim mạch.

GS Hùng cho rằng đánh giá béo phì không nên chỉ ở cân nặng hay chỉ số BMI. Mục tiêu cần chuyển từ câu hỏi “giảm bao nhiêu kg?” sang “sức khỏe được cải thiện như thế nào?” Hiệu quả điều trị vì vậy không chỉ được đánh giá bằng số cân giảm mà còn qua khả năng vận động, triệu chứng, chất lượng cuộc sống, kiểm soát bệnh đồng mắc và nguy cơ biến cố tim mạch.

Can thiệp lối sống vẫn là nền tảng trong điều trị béo phì. Tùy mức độ bệnh, các yếu tố nguy cơ và mục tiêu điều trị, thuốc có thể được sử dụng kết hợp với thay đổi lối sống, đặc biệt ở những người cần giảm cân đáng kể hoặc kiểm soát nguy cơ tim mạch sớm. Phẫu thuật được cân nhắc đối với những bệnh nhân phù hợp.

Quản lý béo phì là một hành trình dài hạn, đa mô thức và cá thể hóa. Mục tiêu cuối cùng không chỉ giảm cân mà giảm lượng mỡ dư thừa, cải thiện chức năng cơ quan, kiểm soát bệnh đồng mắc, nâng cao thể lực và chất lượng cuộc sống, đồng thời giảm nguy cơ biến cố tim mạch.

Lê Nga