Vì sao giá điện giảm nhưng có nhà vẫn trả nhiều tiền hơn?

Giá điện bình quân giảm 2%, nhưng việc chuyển biểu giá sinh hoạt từ 6 xuống 5 bậc khiến một số hộ dùng nhiều (trên 903 kWh) có thể phải trả thêm tiền.

Từ 1/11, biểu giá điện sinh hoạt rút từ 6 xuống 5 bậc, với mức thấp nhất 1.901 đồng và cao nhất 3.844 đồng một kWh, chưa gồm VAT.

Biểu giá này được tính toán trên cơ sở giá bán lẻ điện bình quân 2.159,9 đồng một kWh (chưa gồm thuế VAT), giảm 2% từ cuối tháng 10, và kéo dài tới hết tháng 3/2027.

Theo biểu giá mới, các ngưỡng tính điện gồm 100, 200, 400 và 700 kWh, với đơn giá từ 1.901 đến 3.844 đồng một kWh (chưa gồm thuế VAT). So với trước, các bậc đầu được gộp lại, còn phần điện từ 400 kWh tách thành hai bậc. Chênh lệch giữa mức giá thấp nhất và cao nhất là 1.943 đồng một kWh, tương đương gấp hơn hai lần.

Chuyên gia Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính) cho rằng giá bán lẻ điện bình quân giảm 2% không đồng nghĩa hóa đơn tiền điện của mọi hộ gia đình đều điều chỉnh tương ứng. Số tiền thực tế mỗi hộ chi trả còn phụ thuộc biểu giá và lượng điện sử dụng trong tháng.

Ông Nguyễn Đình Phước, Phó tổng giám đốc EVN, cho biết tiền điện sinh hoạt chịu tác động đồng thời của hai thay đổi, gồm giảm 2% giá bán lẻ điện bình quân và chuyển cơ cấu biểu giá từ 6 xuống 5 bậc.

Mức điều chỉnh lớn nhất là bậc 4 (201-400 kWh), giảm 280 đồng một kWh so với cùng mức dùng ở biểu giá cũ. Chẳng hạn, với cùng lượng tiêu thụ 400 kWh, theo biểu 5 bậc mới, hóa đơn của hộ gia đình giảm còn 997.800 đồng. Hóa đơn điện của hộ này rẻ hơn 76.700 đồng so với trước (tương đương khoảng 7%).

Tiền điện vẫn tính lũy tiến theo từng bậc, sản lượng thuộc bậc nào áp theo đơn giá bậc đó. Ví dụ, hộ dùng 450 kWh chỉ có 50 kWh chịu giá bậc 4, tổng tiền là hơn 1,17 triệu đồng.

Dùng trên 700 kWh, đơn giá mỗi kWh đắt hơn bậc cao nhất của biểu giá cũ (400 kWh trở lên) là 384 đồng, tương đương hơn 11%. Tuy nhiên, việc dùng vượt 700 kWh không đồng nghĩa tổng hóa đơn tăng ngay, do người dùng vẫn hưởng mức giảm ở các bậc đầu tiên.

Cụ thể, tại mức 800 kWh, khách hàng vẫn giảm 39.500 đồng; dùng đến 900 kWh, khoản giảm còn 1.100 đồng.

Ngưỡng sử dụng khoảng 903 kWh một tháng được coi là điểm trung hòa giữa hai biểu giá điện mới (5 bậc) và 6 bậc thang trước đây. Khi hộ gia đình dùng trên mức này, hóa đơn điện mới tăng.

Với hộ dùng 1.000 kWh, tiền điện tăng 37.300 đồng (tương đương 1,2%), lên hơn 3,18 triệu đồng một tháng. Tương tự, hộ dùng 2.000 kWh, tiền điện tăng 421.300 đồng so với trước (khoảng 6,4%). Các mức tiền này chưa gồm thuế VAT.

“Cơ cấu biểu giá mới hỗ trợ các hộ dùng điện ở mức thấp và trung bình, đồng thời khuyến khích nhóm tiêu thụ nhiều tiết kiệm điện hơn”, ông Phước nói.

Theo tính toán của EVN, khi kết hợp cả hai thay đổi (giảm giá bán lẻ điện bình quân và cơ cấu bậc thang), hóa đơn của hơn 98% hộ dùng điện sinh hoạt được giảm, chỉ gần 1,8% hộ tăng tiền điện.

Nếu chỉ tính riêng việc thay đổi cơ cấu biểu giá, chưa tính giảm 2% giá bình quân, tỷ trọng hộ được giảm tiền điện là 94% và 6% tăng.

Cùng thời điểm điều chỉnh biểu giá, khung giờ cao điểm, thấp điểm cũng được thay đổi theo quyết định hồi tháng 4 của Bộ Công Thương. Theo đó, giờ cao điểm sẽ rơi vào buổi tối (17h30-22h30), thấp điểm (0h-6h), còn lại là giờ bình thường. Chủ nhật không có giờ cao – thấp điểm.

Tuy nhiên, ông Phước cho biết, hộ dùng sinh hoạt không áp dụng giá điện theo khung giờ, mà tiếp tục trả tiền theo biểu giá bậc thang tính trên lượng sử dụng.

Về tác động tài chính, ông Phước cho biết doanh thu EVN sẽ giảm gần 1.600 tỷ đồng mỗi tháng khi giá điện bình quân hạ 2%, tương ứng khoản chi phí mua điện của khách hàng được tiết giảm.

Theo lãnh đạo tập đoàn, phương án giảm giá được xây dựng trên cơ sở rà soát, tiết kiệm tối đa chi phí. EVN vẫn phấn đấu đạt và vượt các chỉ tiêu tài chính năm 2026 do cơ quan chủ quản giao.

Tuy nhiên, ông cho biết nhu cầu vốn đầu tư nguồn và lưới điện đến năm 2030 rất lớn, trong khi huy động vốn vay, đặc biệt cho các dự án nguồn điện và truyền tải, còn khó khăn. Tập đoàn đang làm việc với các ngân hàng trong nước và tổ chức tín dụng nước ngoài để thu xếp vốn.

Phương Dung