Lý do cha mẹ châu Á ngại nói ‘yêu con’

Nhiều cha mẹ châu Á ngại nói lời yêu thương vì quan niệm tình cảm gia đình phải được chứng minh bằng hành động, sự chu cấp và trách nhiệm.

Ben Chester Cheong, giảng viên tại Đại học Khoa học Xã hội Singapore (SUSS), lớn lên trong gia đình thường xuyên giao tiếp tình cảm. Mỗi sáng, anh và em trai đều chào bố bằng câu: “Con yêu bố”. Khi đi học, anh nhận ra nhiều bạn bè chưa từng nói lời tương tự với phụ huynh. Tình cảm trong những gia đình này thường được thể hiện qua các câu hỏi thăm như “ăn cơm chưa”, “nhớ mang ô” hay “đừng về muộn”.

Theo các nhà nghiên cứu, sự dè dặt này không phản ánh mức độ tình cảm của cha mẹ. Sự khác biệt nằm ở cách mỗi nền văn hóa định nghĩa tình yêu. Trong nhiều gia đình châu Á, tình yêu đi liền với trách nhiệm. Phụ huynh tin rằng nỗ lực làm việc để con có cơm ăn, được học hành là lời khẳng định rõ ràng nhất. Họ coi hành động là bằng chứng, không cần phải nói ra bằng lời.

Quan điểm này phổ biến ở thế hệ trải qua điều kiện kinh tế khó khăn. Với họ, bảo đảm nhu cầu thiết yếu và tương lai của con là ưu tiên hàng đầu.

Năm 2013, các nhà nghiên cứu Catherine Caldwell-Harris, Ann Kronrod và Joyce Yang tiến hành khảo sát sinh viên tại Bắc Kinh, Thượng Hải và Mỹ. Kết quả chỉ ra sinh viên Trung Quốc ít sử dụng câu “tôi yêu bạn” hơn nhóm sinh viên Mỹ, đặc biệt trong giao tiếp với người thân.

Nhóm tác giả lý giải người châu Á có xu hướng giao tiếp dựa vào hoàn cảnh. Với các gia đình chung sống nhiều năm, tình cảm là điều hiển nhiên, không cần lặp lại. Câu nói “yêu con” vì thế có thể gây ngượng ngùng hoặc bị xem là không cần thiết.

Nghiên cứu trên 15 học sinh thuộc các gia đình nhập cư Trung Quốc tại Mỹ cũng cho thấy các em thường nhận biết tình yêu qua sự tận tụy của cha mẹ (chăm lo nhu cầu hàng ngày, đóng học phí). Đáp lại, con cái thể hiện tình cảm bằng sự tôn trọng và thành tích học tập. Do đó, nhiều bậc cha mẹ mặc định con cái hiểu được tình cảm của mình thông qua quá trình nuôi dưỡng nhiều năm.

Tình yêu của phụ huynh châu Á thường gắn liền với sự giáo dục và kỷ luật. Khái niệm guan trong văn hóa Trung Quốc vừa mang nghĩa chăm sóc, vừa bao hàm sự quản lý và sửa sai. Theo đó, cha mẹ tốt phải theo sát việc học, quản lý giờ giấc và ngăn con đưa ra những lựa chọn sai lầm. Sự nghiêm khắc được xem là một phần của tình yêu.

Một học sinh đạt điểm cao có thể bị chất vấn về những câu sai thay vì nhận lời khen. Một thiếu niên về nhà muộn thường bị trách mắng trước khi kịp giải thích. Phụ huynh tin rằng việc chỉ ra thiếu sót sẽ giúp con tiến bộ. Tuy nhiên, sự quan tâm dưới dạng kỳ vọng hoặc phê bình đôi khi khiến người con hiểu lầm rằng bản thân chưa đủ tốt. Báo cáo trên tạp chí Communication Research Reports năm 2016 xác nhận phụ huynh Trung Quốc ít dùng lời nói và cử chỉ âu yếm hơn phụ huynh Mỹ.

Sự khác biệt này mang tính thế hệ. Những người không được nghe lời yêu thương từ nhỏ hiếm khi bộc lộ điều này với con cái họ sau này. Họ biết cách nấu món ăn con thích, thức chờ con về, nhưng có thể lúng túng trước một cái ôm. Vì hành động là cách họ từng nhận được tình yêu, họ tiếp tục áp dụng cách đó.

Khoảng cách này bộc lộ rõ hơn ở các gia đình nhập cư. Trong khi phụ huynh duy trì cách thể hiện tình cảm qua vật chất và sự hy sinh, con cái lớn lên trong môi trường văn hóa phương Tây lại mong muốn được lắng nghe, động viên trực tiếp bằng lời.

Cheong cho rằng lời nói không phải thước đo duy nhất. Anh rèn luyện việc nhận diện tình cảm qua những lời nhắc nhở, bữa ăn và hành động âm thầm của người thân trong gia đình.