‘Thần dược giảm cân’ vướng nghi vấn gây hỏng thị lực

MỹHai hãng dược Eli Lilly và Novo Nordisk đối mặt làn sóng kiện tụng gia tăng, khi ngày càng nhiều bệnh nhân tố các thuốc GLP-1 phổ biến như Ozempic và Zepbound “làm hỏng thị lực”.

Theo USA Today, tòa án các bang New Jersey và Philadelphia vừa tiếp nhận hàng loạt đơn kiện mới nhắm vào hai tập đoàn dược phẩm Eli Lilly và Novo Nordisk.

Các nguyên đơn cáo buộc dòng thuốc giảm cân và trị tiểu đường thế hệ mới chứa hoạt chất GLP-1 gây tổn thương thị giác vĩnh viễn. Các tòa án liên bang Mỹ đã gom hơn 4.000 hồ sơ khiếu nại tương tự thành vụ kiện tập thể.

Tâm điểm của vụ kiện xoay quanh NAION, thuật ngữ y khoa gọi là bệnh thiếu máu thần kinh thị giác phía trước, hay “đột quỵ mắt”. Tình trạng này xuất hiện khi mạch máu nuôi dây thần kinh thị giác tắc nghẽn đột ngột, cắt đứt nguồn oxy truyền tín hiệu lên não, khiến người bệnh suy giảm thị lực chớp nhoáng hoặc mù hẳn.

Đơn kiện cho rằng các biệt dược gồm Ozempic, Wegovy, Zepbound, Mounjaro và Trulicity đã tước đi ánh sáng của người dùng. Họ tố cáo nhà sản xuất biết trước nguy cơ mất thị lực nhưng ém nhẹm thông tin để duy trì doanh thu từ cơn sốt giảm cân.

Ozempic – chứa hoạt chất semaglutide – được bào chế dưới dạng dung dịch đựng trong bút tiêm. Thuốc chứa các hàm lượng là 0,25 mg, 0,5 mg và 1 mg, tiêm mỗi tuần một lần vào bụng, đùi hoặc cánh tay.

Thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) lần đầu phê duyệt vào năm 2017 để điều trị bệnh tiểu đường. Bốn năm sau, cơ quan này chấp thuận phiên bản nâng cấp Ozempic là Wegovy, điều trị béo phì. Chúng được các bác sĩ đánh giá là đã “thay đổi cuộc chơi” trong cuộc chiến với béo phì. Kết quả điều trị của các sản phẩm này có hiệu quả chẳng kém phương pháp phẫu thuật giảm cân.

Hồ sơ của tờ USA Today cho thấy một người đàn ông 63 tuổi dùng Ozempic điều trị tiểu đường từ năm 2023. Bốn tháng sau mũi tiêm đầu tiên, bệnh nhân mất hẳn thị lực một bên mắt. Đến tháng 10 năm nay, mắt còn lại hỏng nốt. Mất thị lực hoàn toàn buộc ông trả bằng lái xe tải, bỏ việc và chịu tổn thất tài chính nặng nề.

Người bệnh bức xúc khi Novo Nordisk bổ sung cảnh báo nguy cơ đột quỵ mắt trên bao bì Wegovy và Ozempic tại Anh, Australia cùng thị trường châu Âu với tỷ lệ 1/10.000, song nhãn thuốc lưu hành ở Mỹ suốt thời gian qua vẫn thiếu cảnh báo này.

Cơ quan quản lý và giới chuyên môn nhìn nhận vấn đề thận trọng hơn. Hiệp hội Nhãn khoa Mỹ (AAO) xếp NAION vào nhóm bệnh hiếm gặp, xuất hiện chủ yếu ở người trên 50 tuổi với tần suất 2-10 ca trên 100.000 dân mỗi năm. Nhóm nguy cơ cao gồm người mắc huyết áp bất thường, ngưng thở khi ngủ, hút thuốc hoặc sẵn tiền sử tiểu đường.

Hiện y học chưa tìm ra thuốc chữa khỏi tổn thương này, bác sĩ chỉ có thể can thiệp kiểm soát bệnh nền. AAO nhấn mạnh y văn chưa đủ bằng chứng xác lập mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa thuốc GLP-1 và chứng mù mắt, do đó việc Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) chưa yêu cầu cập nhật nhãn cảnh báo diện rộng vẫn có cơ sở khoa học.

Đáp trả làn sóng pháp lý, cả Eli Lilly lẫn Novo Nordisk đều bác bỏ mọi liên hệ giữa sản phẩm của họ với bệnh đột quỵ mắt. Hai hãng dược khẳng định các thử nghiệm lâm sàng suốt hai thập niên qua chứng minh thuốc đạt chuẩn an toàn cao.

Trong văn bản gửi tòa án, đại diện nhà sản xuất lập luận chính biến chứng vi mạch của bệnh tiểu đường mạn tính là tác nhân gây tổn thương mắt và liệt dạ dày, đồng thời tuyên bố sẽ theo đuổi vụ kiện đến cùng để bảo vệ uy tín sản phẩm.

Bình Minh (Theo USA Today, WSJ, ABC News)