Giáo dục làm gì để thế hệ trẻ thích ứng với trí tuệ nhân tạo?

Tech4Life Expo & Summit 2025 diễn ra ngày 18-19/9 tại TP HCM, do Sở Khoa học & Công nghệ TP HCM phối hợp Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ công nghệ thông tin Việt Nam (Vinasa) tổ chức. Trong khuôn khổ sự kiện, hội thảo “AI và tương lai nghề nghiệp” do Trường Đại học FPT đồng tổ chức quy tụ các chuyên gia, nhà giáo dục và doanh nghiệp bàn về tác động của trí tuệ nhân tạo đến thị trường lao động. Nhiều tham luận chỉ ra, bên cạnh cơ hội lớn, AI cũng đặt ra thách thức tái cấu trúc giáo dục, nhằm chuẩn bị thế hệ nhân lực thích ứng và dẫn dắt tương lai.

AI và sự thay đổi tư duy giáo dục

Trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi toàn diện từ cách dạy, học đến đánh giá trong việc đào tạo. Chia sẻ tại hội thảo, ông Trần Tuấn Anh, Phó Giám đốc, Trưởng ban Đào tạo, Trường Đại học FPT cơ sở TP HCM cho rằng: “Nếu AI có thể trả lời giỏi hơn cả thầy giáo, thì người thầy sẽ làm gì nữa? Đây là câu hỏi mà chúng tôi đã phải đối diện ngay từ khi ChatGPT ra đời”. Theo ông, trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi toàn diện cách thức con người học tập, làm việc và buộc giáo dục phải tái định nghĩa vai trò của mình.

Trước thách thức đó, Trường Đại học FPT lựa chọn cách “xây dựng lại từ đầu” chương trình đào tạo. “Chúng tôi không để một viên gạch nào không được lật lên”, ông Trần Tuấn Anh nhấn mạnh. Nhà trường tiến hành rà soát từng môn học dựa trên nhu cầu doanh nghiệp và sự thay đổi của thị trường lao động. Những môn học không còn phù hợp được thay thế, các môn then chốt được cập nhật thêm nội dung về AI, đồng thời nhiều học phần mới ra đời để trang bị năng lực thực chiến. Là một trong những đơn vị tiên phong ứng dụng công nghệ vào hoạt động đào tạo, Trường Đại học FPT đã và đang áp dụng mô hình “AI-First” vào hầu hết chương trình đào tạo của các ngành.

Cùng chung nỗi trăn trở, tại hội thảo, GS. Trương Nguyện Thành, Phó Chủ tịch Hội đồng Cố vấn, Trường Đại học Hoa Sen chỉ ra thực tế rằng giáo viên có thể dùng AI để ra đề, sinh viên dùng AI để làm bài rồi chính AI cũng tham gia chấm điểm. Điều này đặt ra câu hỏi, liệu nhà trường có nên cấm sử dụng AI hay phải tìm cách thích ứng? Tuy nhiên, theo GS. Thành, thay vì lo ngại giáo dục cần tận dụng công cụ này để nâng cao hiệu quả dạy học.

Ông cho biết, để khai thác tối đa tiềm năng của công nghệ, các trường cần đầu tư hệ thống quản lý học tập (LMS) tích hợp dữ liệu, coi đó là nền tảng cho chuyển đổi số trong giáo dục. “AI không thay thế con người mà là công cụ giúp thầy cô dạy tốt hơn và sinh viên học hiệu quả hơn”, GS. Trương Nguyện Thành khẳng định.

Thách thức và đòn bẩy cho sự nghiệp trong tương lai

Ông Oscar Lopez Alegre, Chủ tịch Phòng Thương mại Tây Ban Nha tại Việt Nam, CEO của Nextway Technology cũng nhấn mạnh rằng AI không chỉ là công cụ công nghệ mà còn là hệ thống có khả năng tác động sâu rộng đến xã hội, đạo đức và việc làm. Vì vậy, người làm AI cần có khả năng phân tích, đặt câu hỏi và đánh giá tác động của những gì mình tạo ra thay vì chỉ chạy theo tốc độ lập trình hay các thuật toán sẵn có.

Bên cạnh đó, ông cũng chỉ ra những thách thức lớn mà thế hệ trẻ phải đối diện, từ định kiến dữ liệu đến các rủi ro đạo đức khi AI được ứng dụng trong đời sống. Tư duy phản biện giúp họ không chỉ nhận diện vấn đề, mà còn đưa ra giải pháp sáng tạo và trách nhiệm hơn. Nói cách khác, đó chính là nền tảng để xây dựng những sản phẩm AI vừa tiên tiến về công nghệ, đảm bảo tính nhân văn và góp phần định hình tương lai số một cách bền vững.

Là người dẫn dắt Lovinbot – một startup tiên phong ứng dụng Generative AI trong marketing tại Việt Nam, ông Đặng Hữu Sơn, CEO Lovinbot nhấn mạnh rằng trí tuệ nhân tạo đang thay đổi toàn bộ cách con người tìm kiếm và chinh phục công việc mơ ước. Nếu trước đây hành trình xin việc phụ thuộc nhiều vào quan hệ cá nhân hay cảm tính, thì ngày nay AI cho phép ứng viên cá nhân hóa hồ sơ, tự động sàng lọc và thậm chí mô phỏng phỏng vấn. Theo ông Sơn, việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, mà còn gia tăng cơ hội nổi bật giữa hàng trăm hồ sơ cùng cạnh tranh.

Từ chính trải nghiệm của mình, ông Sơn đã đúc kết chiến lược “4 bước chinh phục công việc” gồm chọn công ty mục tiêu, xây dựng dự án xác thực giá trị, tạo kết nối với nhân sự trong ngành và chuẩn bị để trở thành “ứng viên chuyên gia” trong phỏng vấn.

Ông khẳng định, AI chính là công cụ giúp mỗi cá nhân nghiên cứu thị trường, phân tích doanh nghiệp, định vị năng lực và thể hiện bản thân một cách chuyên nghiệp hơn. Với sự đồng hành của AI, hành trình tìm kiếm công việc mơ ước không còn là vòng luẩn quẩn thử – trượt mà có thể trở thành lộ trình có chiến lược và hiệu quả.

Ông Phí Anh Tuấn, Ủy viên Ban chấp hành Vinasa, Chủ tịch PAT Consulting tin rằng mỗi cá nhân có thể dùng AI để vươn lên trong sự nghiệp và cuộc sống. Bằng câu chuyện về một phụ nữ hơn 70 tuổi vẫn ứng dụng AI như ChatGPT, Gemini để kinh doanh trên các nền tảng số, ông nhấn mạnh: “AI chỉ là công cụ, sự sáng tạo và trải nghiệm của con người mới quyết định chất lượng”. Từ chính hành trình khởi đầu đầy khó khăn thời còn đi học cho đến những trải nghiệm trong môi trường doanh nghiệp quốc tế và khởi nghiệp, ông rút ra bài học quan trọng, đó là phải biết thu thập kiến thức nền, tư duy hệ thống, học cách khắc phục hoàn cảnh và giữ niềm tin vào bản thân.

Từ các ý kiến, ông Trần Tuấn Anh cũng khẳng định, giáo dục cần đào tạo sinh viên trở thành nguồn nhân lực có kiến thức nền tảng vững vàng, hiểu biết chuyên sâu, có kiến thức liên ngành; rèn luyện kỹ năng cốt lõi như tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, kỹ năng thích ứng, học tập suốt đời…

Ngoài vai trò đồng tổ chức hội thảo và đóng góp những chia sẻ chuyên sâu trong lĩnh vực AI, tại sự kiện Tech4Life Expo & Summit 2025, Trường Đại học FPT cũng gây ấn tượng với 10 dự án công nghệ của sinh viên trưng bày tại các gian hàng triển lãm, như: Memora – Language Garden: ứng dụng học Tiếng Nhật bằng AI; EmoEase: chia sẻ cảm xúc và chữa lành tinh thần; Artline: quản lý quy trình sản xuất sáng tạo; Hypersona: trợ lý AI cho marketing & sales; Blood Moon RPG: series game fantasy Việt; STEM Education Kit: bộ kit STEM do sinh viên FPT nghiên cứu và thiết kế, demo…. Các gian hàng thu hút hàng trăm nghìn lượt khách tham quan và thể hiện chương trình đào tạo chú trọng “AI First”.

Đặc biệt, FPTU còn ghi dấu ấn khi sinh viên nhà trường xuất sắc giành hai giải thưởng quan trọng tại VietFuture Awards 2025. Cụ thể, ứng dụng quản lý dự án học thuật TaskSpace đã đạt giải nhất chung cuộc, trong khi đó ReHistoria – ứng dụng khám phá di tích lịch sử bằng công nghệ thực tế ảo nhận giải tiềm năng.

Thế Đan