Kiến trúc cổ ở tháp Chăm hơn 700 tuổi tại Khánh Hòa
Kiến trúc cổ ở tháp Chăm hơn 700 tuổi tại Khánh Hòa
Tháp Pô Klong Garai được xây dựng vào khoảng thế kỷ 13-14 ở khu vực Phan Rang – Tháp Chàm mang vẻ đẹp cổ kính cùng không gian linh thiêng, thu hút nhiều du khách đến tham quan.
Di tích Pô Klong Garai nằm trên ngọn đồi Trầu, theo tiếng Chăm gọi là Mbuen Hala, thuộc phường Đô Vinh. Tháp được xây dựng khoảng thế kỷ 13-14, bởi vua Jaya Simhavarman III, để thờ thần Shiva, đến sau thế kỷ 15 mới được người Chăm bản địa hóa để thờ vị vua Pô Klong Garai.
Theo tài liệu của nhà khảo cổ người Pháp Henri Parmentier (khảo sát 1909-1918), quần thể gồm 6 công trình kiến trúc. Hiện chỉ còn ba là tháp Cổng, Lửa và tháp Chính mang kiến trúc Ấn Độ giáo, nhưng nhỏ hơn và có ảnh hưởng của văn hóa bản địa.
Trên vòm cửa chính là bức phù điêu thần Shiva 6 tay múa điệu Tandava – một trong những tuyệt tác điêu khắc Champa đẹp nhất.
Trong hệ thống tín ngưỡng đa thần của người Chăm chịu ảnh hưởng Ấn Độ giáo, Shiva được tôn sùng bậc nhất với biểu tượng của sự hủy diệt cái xấu xa để tái sinh và kiến tạo những cái mới tốt hơn, mang lại hạnh phúc cho muôn loài.
Tượng thờ vua Pô Klong Garai – bảo vật quốc gia công nhận năm 2024, bên trong tháp Chính. Pho tượng độc bản dạng Mukhalinga chạm nổi khuôn mặt vị minh quân trên bệ Linga – Yoni, thể hiện sự nhất thể hóa giữa thần quyền và vương quyền
Pô Klong Garai trị vì vương quốc Champa suốt 54 năm (1151-1205), có công rất lớn trong việc khai mương đắp đập, dẫn thủy nhập điền. Ảnh: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa
Tháp Cổng nằm đối diện tháp Chính, có bình đồ vuông, quay về hướng Đông, là hình ảnh thu nhỏ của tháp Chính, cao 8,65 m; dài 5,10 m; rộng 4,85 m, hai cửa thông nhau theo hướng Đông – Tây.
Pô Klong Garai được xếp hạng là di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2016.
Quần thể tháp được xây dựng bằng gạch nung đỏ với kỹ thuật kết dính đến nay vẫn là ẩn số. Một số chuyên gia cho là nhựa cây dầu rái; hay sử dụng kỹ thuật mài mặt tiếp xúc của những viên gạch; hoặc tháp được xây bằng những viên gạch nung sẵn và được gắn với nhau bằng một màng mỏng đất sét, sau đó toàn bộ tháp được nung lên…
Trải qua hàng trăm năm, tháp Pô Klong Garai vẫn đứng vững bền bỉ, gạch và chất kết dính vẫn không mất tác dụng từ nền móng đến đỉnh tháp.
Phía Tây quần thể có một ngôi miếu nhỏ được dựng trước năm 1975, là nơi người Chăm thờ bà Bia Nai Kuer – vợ của vua Pô Klong Garai.
Lối lên tháp Pô Klong Garai rợp bóng cây xanh. “Thời tiết vốn nắng nóng, những tán cây rộng che mát thế này khiến việc tham quan rất dễ chịu,” anh Minh Khôi, du khách từ Hải Phòng nói.
Theo gợi ý từ địa phương, du khách nên bắt đầu từ góc nhìn toàn cảnh để thấy sự gắn kết giữa các công trình trên đỉnh đồi, lần lượt đi qua Tháp Cổng và Tháp Lửa để cảm nhận sự đối lập về hình khối, trước khi bước sâu vào khu vực tháp Chính – nơi hội tụ trọn vẹn các lớp nghĩa linh thiêng của di tích.
Ngành du lịch tỉnh bố trí nền tảng số di sản văn hóa Chăm Khánh Hòa tại di tích để hỗ trợ du khách.
Chỉ với điện thoại, người dân và du khách có thể quét mã QR để tìm hiểu di tích, hiện vật, tra cứu bản đồ và trải nghiệm không gian di sản dưới dạng 3D. Nền tảng đồng thời hình thành kho dữ liệu phục vụ nghiên cứu, quản lý và quảng bá văn hóa Chăm.
Pô Klong Garai là trung tâm hành lễ tôn giáo lớn nhất của cộng đồng người Chăm trong vùng. Hàng năm, nơi đây diễn ra nhiều nghi lễ truyền thống như Mở cửa tháp (Peh Bimbeng Yang), Cầu đảo (Yuer Yang), Cúng Nữ thần Mẹ xứ sở Pô Inư Nưgar (Cambur)…
Đặc sắc nhất là lễ hội Katê (Bilan Katê) diễn ra vào tháng 7 lịch Chăm (khoảng tháng 10 Dương lịch). Lễ hội kéo dài cả tháng nhằm tưởng nhớ tổ tiên, trời đất cùng các bậc tiền nhân như vua Pô Klong Garai, Pô Rômê.
Bùi Toàn – Hoàn Thoán
2 THÁNG 09, 2026
<!–
–>